AİLE VE BOŞANMA HUKUKU SERİSİ (VI)
Boşanmada Mal Paylaşımı, Katılma Alacağı ve Eşlerin Malvarlığı Hakları
Giriş
Boşanma davalarında tarafların en fazla hata yaptığı konuların başında mal paylaşımı gelmektedir. Uygulamada birçok kişi boşanma davası ile mal paylaşımı davasının aynı şey olduğunu düşünmekte, bazı kişiler ise boşanma kararı verildiği anda malların otomatik olarak yarı yarıya bölündüğünü zannetmektedir.
Oysa Türk Medeni Kanunu’nda boşanma ile mal paylaşımı birbirinden farklı hukuki süreçlerdir.
Özellikle ev, araç, banka hesapları, şirket hisseleri, yatırım hesapları, ziynet eşyaları ve evlilik süresince edinilen diğer malvarlığı değerleri bakımından ciddi uyuşmazlıklar ortaya çıkabilmektedir.
Uygulamada en sık karşılaşılan sorular şunlardır:
- Boşanmada ev kimin olur?
- Evlilik sırasında alınan araç nasıl paylaşılır?
- Krediyle alınan taşınmazlarda haklar nasıl belirlenir?
- Şirket hisseleri mal paylaşımına dahil olur mu?
- Eşlerden biri mal kaçırırsa ne yapılabilir?
- Ziynet eşyaları kime aittir?
- Katılma alacağı nedir?
- Değer artış payı alacağı nedir?
- Mal paylaşımı davası ne zaman açılır?
Bu soruların cevapları öncelikle eşler arasında hangi mal rejiminin geçerli olduğunun belirlenmesine bağlıdır.
Bu nedenle mal paylaşımı uyuşmazlıklarında ilk yapılması gereken şey, evlilik tarihinin ve mal rejiminin tespit edilmesidir.
Mal Rejimi Nedir?
Mal rejimi, eşlerin evlilik süresince edindikleri mallar üzerindeki haklarını düzenleyen hukuki sistemdir.
Türk Medeni Kanunu’nda çeşitli mal rejimleri düzenlenmiştir.
Bunlar:
- Edinilmiş mallara katılma rejimi,
- Mal ayrılığı rejimi,
- Paylaşmalı mal ayrılığı rejimi,
- Mal ortaklığı rejimi,
olarak sayılabilir.
Uygulamada en yaygın sistem ise edinilmiş mallara katılma rejimidir.
Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi Nedir?
Türk Medeni Kanunu’nun 202. maddesi uyarınca eşler başka bir mal rejimi seçmemişse edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır.
01.01.2002 tarihinden sonra yapılan evliliklerde kural olarak bu sistem geçerlidir.
Bu rejimin temel mantığı şudur:
Evlilik süresince edinilen mallar üzerinde diğer eşin de belirli hakları bulunmaktadır.
Edinilmiş Mal Nedir?
Türk Medeni Kanunu’nun 219. maddesi edinilmiş malları düzenlemektedir.
Genel olarak:
- Çalışma karşılığı elde edilen gelirler,
- Maaşlar,
- Ticari kazançlar,
- Sosyal güvenlik ödemeleri,
- Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
edinilmiş mal olarak kabul edilmektedir.
Bu mallar boşanma halinde mal paylaşımına konu olabilir.
Kişisel Mal Nedir?
Türk Medeni Kanunu’nun 220. maddesi kişisel malları düzenlemektedir.
Örneğin:
- Evlilikten önce sahip olunan mallar,
- Miras kalan mallar,
- Bağış yoluyla edinilen mallar,
- Kişisel kullanım eşyaları,
kişisel mal niteliğindedir.
Kural olarak kişisel mallar mal paylaşımına dahil edilmez.
Boşanmada Ev Kimin Olur?
Bu sorunun tek bir cevabı yoktur.
Taşınmazın:
- Ne zaman alındığı,
- Hangi kaynakla edinildiği,
- Tapunun kimin adına olduğu,
- Kredinin nasıl ödendiği,
gibi unsurlar önem taşımaktadır.
Örneğin ev yalnızca bir eş adına kayıtlı olsa bile belirli şartlarda diğer eşin katılma alacağı hakkı doğabilir.
Bu nedenle tapuda kimin adına kayıtlı olduğu tek başına belirleyici değildir.
Evlilikte Alınan Araç Nasıl Paylaşılır?
Araçlar bakımından da benzer ilkeler geçerlidir.
Araç evlilik süresince edinilmişse ve edinilmiş mal niteliğindeyse katılma alacağı gündeme gelebilir.
Bu nedenle araç yalnızca bir eş adına kayıtlı olsa dahi diğer eşin çeşitli hakları doğabilmektedir.
Krediyle Alınan Taşınmazlarda Haklar Nasıl Belirlenir?
Uygulamada en sık karşılaşılan uyuşmazlıklardan biridir.
Özellikle uzun yıllar devam eden konut kredileri boşanma sonrasında ciddi tartışmalar yaratmaktadır.
Mahkemeler;
- Peşinatın kaynağını,
- Kredi ödemelerini,
- Evlilik süresindeki katkıları,
incelemektedir.
Bu nedenle her kredi dosyası ayrı değerlendirilmektedir.
Katılma Alacağı Nedir?
Türk Medeni Kanunu’nun 236. maddesi katılma alacağını düzenlemektedir.
Mal rejimi sona erdiğinde eşlerden her biri diğer eşin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olabilir.
Bu hak uygulamada katılma alacağı olarak adlandırılmaktadır.
Boşanma sonrasında açılan mal paylaşımı davalarının büyük bölümü bu alacağa dayanmaktadır.
Artık Değer Nedir?
Artık değer;
edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçların çıkarılmasıyla bulunan değerdir.
Katılma alacağı hesabı yapılırken bu kavram önem taşımaktadır.
Bu nedenle mal paylaşımı yalnızca malvarlığının değil, borçların da değerlendirilmesini gerektirir.
Değer Artış Payı Alacağı Nedir?
Türk Medeni Kanunu’nun 227. maddesinde düzenlenmiştir.
Bir eş diğer eşe ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunmuşsa belirli şartlarda değer artış payı talep edebilir.
Örneğin:
- Eşlerden birinin parasıyla diğer eş adına ev alınması,
- Bir taşınmaza önemli katkı yapılması,
değer artış payı taleplerine konu olabilir.
Şirket Hisseleri Mal Paylaşımına Girer mi?
Bu konu uygulamada sıkça tartışılmaktadır.
Şirket hisseleri doğrudan bölünmeyebilir.
Ancak hisselerin ekonomik değeri mal paylaşımı hesaplamalarında dikkate alınabilir.
Özellikle limited şirket ve anonim şirket ortaklıklarında uzman incelemeleri yapılabilmektedir.
Bu nedenle şirket hisseleri mal paylaşımından tamamen bağımsız değildir.
Banka Hesapları ve Yatırımlar Nasıl Değerlendirilir?
Evlilik süresince elde edilen:
- Banka mevduatları,
- Döviz hesapları,
- Hisse senetleri,
- Fonlar,
- Kripto varlıklar,
belirli şartlar altında mal paylaşımına konu olabilir.
Burada da edinilme tarihi ve kaynağı önem taşımaktadır.
Ziynet Eşyaları Kime Aittir?
Boşanma davalarında en fazla dava konusu yapılan alanlardan biridir.
Yargıtay uygulamalarında düğünde takılan ziynet eşyalarına ilişkin çok sayıda karar bulunmaktadır.
Ancak her ziynet eşyası bakımından aynı sonuca ulaşılmamaktadır.
Kim tarafından takıldığı, ne amaçla verildiği ve kullanım şekli önem taşımaktadır.
Bu nedenle ziynet uyuşmazlıkları ayrıca değerlendirilmektedir.
Eşlerden Biri Mal Kaçırırsa Ne Yapılabilir?
Boşanma sürecinde sık karşılaşılan sorunlardan biri de mal kaçırma girişimleridir.
Özellikle:
- Taşınmaz devri,
- Araç devri,
- Şirket hisselerinin devri,
- Banka hesaplarının boşaltılması,
gibi işlemler gündeme gelebilmektedir.
Bu durumlarda çeşitli hukuki koruma mekanizmaları bulunmaktadır.
Özellikle ihtiyati tedbir talepleri büyük önem taşımaktadır.
Mal Paylaşımı Davası Ne Zaman Açılır?
Mal paylaşımı davası çoğu zaman boşanma davasından ayrı yürütülmektedir.
Genellikle boşanma kararının kesinleşmesinden sonra gündeme gelir.
Bu nedenle boşanma kararı verilmiş olması mal paylaşımının da tamamlandığı anlamına gelmez.
Birçok kişi bu iki süreci karıştırmaktadır.
Aile Konutu Şerhi Mal Paylaşımını Etkiler mi?
Aile konutu şerhi özellikle taşınmaz işlemlerinde önemli koruma sağlamaktadır.
Bu şerh sayesinde aile konutu üzerindeki bazı tasarruf işlemleri sınırlandırılabilmektedir.
Ancak aile konutu şerhi ile mal paylaşımı kavramları birbirinden farklıdır.
Bu nedenle her iki kurumun ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Yargıtay Uygulamasında Dikkat Edilen Hususlar
Yargıtay kararlarında özellikle:
- Malın edinilme tarihi,
- Kişisel mal iddiaları,
- Katılma alacağı hesapları,
- Değer artış payı,
- Şirket hisseleri,
- Mal kaçırma işlemleri,
ayrıntılı şekilde incelenmektedir.
Bu nedenle mal paylaşımı davaları çoğu zaman teknik ve kapsamlı incelemeler gerektirmektedir.
Mal Paylaşımı Davalarında En Sık Yapılan Hatalar
Uygulamada sıkça karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Boşanma ile mal paylaşımını aynı süreç sanmak,
- Malvarlığı kayıtlarını toplamamak,
- Tapu ve banka kayıtlarını araştırmamak,
- Mal kaçırma işlemlerini geç fark etmek,
- Ziynet taleplerini somutlaştırmamak,
- Zamanaşımı ve hak düşürücü süreleri gözden kaçırmak.
Bu hatalar ciddi hak kayıplarına yol açabilmektedir.
Sonuç
Mal paylaşımı davaları boşanmanın en önemli mali sonuçlarından biridir. Ancak boşanma kararı verilmiş olması mal paylaşımının da otomatik olarak gerçekleştiği anlamına gelmez.
Türk Medeni Kanunu eşlerin evlilik süresince edindikleri malvarlığı değerleri üzerinde çeşitli haklar tanımaktadır. Katılma alacağı, değer artış payı alacağı ve ziynet alacakları bu kapsamda en sık karşılaşılan uyuşmazlıklardır.
Bu nedenle boşanma sürecinde yalnızca velayet, nafaka ve tazminat değil; taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, şirket hisseleri ve diğer malvarlığı unsurları da dikkatle değerlendirilmelidir.
Özellikle yüksek değerli malvarlıklarının bulunduğu evliliklerde mal paylaşımı süreci, boşanma davasının kendisi kadar önemli hale gelebilmektedir.
Kaynaklar
- Türk Medeni Kanunu m.202
- Türk Medeni Kanunu m.218
- Türk Medeni Kanunu m.219
- Türk Medeni Kanunu m.220
- Türk Medeni Kanunu m.227
- Türk Medeni Kanunu m.236
- Türk Medeni Kanunu m.240
- Türk Medeni Kanunu m.194
- Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- Yerleşik Yargıtay uygulamaları